de onrechtvaardigheid van het democratische fundamentalisme

Of: hoe ons land zonder rechtspraak veel rechtvaardiger zou zijn

in een samenleving maak je afspraken over wat mag en niet mag. een beetje democratische wetgever probeert er op die manier voor te zorgen dat iedereen zich zo vrij mogelijk kan ontplooien en dat iedereen er kan op rekenen dat hij gerespecteerd wordt. leef je die afspraken niet na, dan krijg je in het beste geval op je donder, in het slechtste geval word je gestraft.

merk je dat iemand zich tegenover jou niet aan de afspraken houdt, dan kun je met het wetboek in de hand naar de tegenpartij stappen en zeggen: kijk, we hebben afspraken gemaakt, die heb je niet nageleefd en dat moet je wel doen. je hebt me benadeeld op die en die manier en ik wil dat je het onrecht ongedaan maakt. of hoe eenvoudig rechtspraak kan zijn.

je moet al goed gek zijn om te beweren dat je zonder zo’n systeem van afspraken beter af zou zijn. welnu, ik ben liever goed gek dan dwaas.

niets menselijks is ons vreemd, dacht de xenofoob

wie schrijft die wetten? mensen. wie keurt die wetten goed? mensen. wie dwingt die wetten af? mensen.

wat betekent dat? gedragseconomen weten het al langer: als een mens kan zeuren, zal hij zeuren. niets menselijks is ons vreemd, dus waarom zou een wetgever onmenselijke wetten maken? waarom zou een wetgever een wetgeving schrijven die hem verbiedt om menselijk te zijn? waarom zou een parlement wetten goedkeuren die verbieden om menselijk te zijn? is het omdat ze een eed gezworen hebben, omdat ze verkozen zijn of omdat ze verantwoording moeten afleggen dat ze geen oogje toeknijpen voor hun eigen tekortkomingen?

verblindende goudkoorts

de gouden regel zegt: doe niet aan een ander wat je wil dat een ander niet aan jou doet. mooi, maar een mens is maar zo rechtvaardig als hij tegenover zichzelf kan verantwoorden. anders gezegd, de neiging om onszelf goed te praten, is groot en maakt ons blind. en omdat wetgevers en parlementairen ook maar mensen zijn geldt dat net zo goed voor hen.

de rechtspraak zou ons hiervan verlossen. daar zijn we blind in blijven geloven. wat moesten we anders? het resultaat is ernaar. wie in belgië zijn rechten wil afdwingen die moet al over veel tijd, energie en geld beschikken. wie in belgië gerespecteerd wil worden, moet gebruik maken van een reeks afspraken waar hij zelf niets van begrijpt. wie het het best kan uitleggen, die wint. daar heeft de rechtspraak ons gebracht.

schuldig verzuim

wie nu de handen in de lucht steekt en zegt dat we er niets aan kunnen doen, die pleegt schuldig verzuim. kort na de tweede wereldoorlog had theodor adorno al uitgevlooid dat een blind geloof in de rede tot gevaarlijke situaties kan leiden. hitler heeft een heel volk kunnen doen geloven dat zijn oorlogsmachine de enige manier was om rechtvaardigheid te brengen. de amerikanen doen vandaag net hetzelfde. ze geloven blind in het systeem dat volgens hen de democratie in stand houdt. en als dat systeem zegt dat je dan maar oorlog moet voeren, dan voer je oorlog.

maar er is geen systeem. er zijn in de eerste plaats mensen die gebruik maken van een systeem. het zijn mensen die andere mensen oorlog laten voeren om allerlei nobele en vooral minder nobele redenen. en wat je vandaag ziet is dat zelfs het meest onfeilbare democratische systeem menselijk misbruik niet heeft kunnen voorkomen. alsof de geschiedenis ons in ons gezicht uitlacht.

gedrag bepaalt de rechtspraak en niet omgekeerd

waarom zou dat dan met onze rechtspraak anders zijn? een rechtspraak die gegroeid is uit een parlement dat niet bestaat uit burgers die eerlijker zijn dan zichzelf, maar uit mensen die handelen uit opportunisme? mensen die niet willen geloven dat hun blinde geloof in onze huidige democratische en juridische instrumenten gevaarlijk is? hetzelfde geldt voor de mensen die het moeten handhaven en de mensen – wij dus – die er ons op beroepen. hoe de rechtspraak ons gedrag bepaalt hangt vooral af van hoe ons gedrag de rechtspraak bepaalt en niet omgekeerd.

een democratische fundamentalist of een fundamentalistische democraat

is er dan en alternatief denkbaar? geloof is leefbaar zolang het niet fundamentalistisch is. wij hebben schrik van het moslimfundamentalisme, maar we beseffen niet dat we door ons fundamentalistische geloof in de democratie net zo goed misdaden begaan. alleen kunnen we niet meer zien dat het misdaden zijn omdat ze perfect te verantwoorden zijn volgens onze rechtspraak. omdat ze tot stand gekomen zijn door de geijkte democratische procedures te volgen. maar wat belet een parlement om misdadige beslissingen te nemen als de beslissingen van dat parlement per definitie legitiem zijn? de burgers?

kijk naar hoe ons land in crisis verkeert. we hebben ons vastgereden in weldenkendheid. om ons land uit het slop te trekken moeten er nieuwe denkers en doeners op staan. mensen die de macht én de moed hebben om een alternatief te denken tegen onze democratische dogma’s in. deze tekst biedt dus geen pasklaar antwoord. het is wel een oproep om dingen in vraag te stellen waarvan we het onszelf bijna verboden hebben om ze in vraag te stellen. en die vrijheid wil en kan ik niet opgeven.

verklaar me dus gerust goed gek. maar voor dwaas zal ik alvast nooit versleten worden.

Advertisements
Tagged , , , , , , , , , , ,

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: